In de afgelopen periode mochten we al kennismaken met Richard ten Berge. Zo was hij al actief in de werkgroep Tuin en Kerkhof onderhoud en aanwezig bij de voorbereiding van Allerzielen. Al verkennend heeft Richard het stokje van Henk Brandjes overgenomen, die ruim 14 jaar het aanspreekpunt was als kerkhofbeheerder van Joppe (2012-2026).
Kun je iets over jezelf vertellen
Mijn naam is Richard ten Berge. Ik ben 66 jaar en getrouwd. Samen met mijn vrouw Joke hebben we twee volwassen kinderen, dochter Marlous en zoon Martijn. Sinds een paar jaar ben ik met pensioen, maar ik ben nog steeds graag actief bezig.
Mijn hele werkzame leven heb ik gewerkt in de verstandelijk gehandicaptenzorg. Dat deed ik als woonbegeleider bij JP van den Bent Stichting die landelijk actief is, van Friesland tot de Betuwe. In al die jaren heb ik op verschillende locaties gewerkt en met uiteenlopende doelgroepen. Het werken met mensen, het contact en het begeleiden, dat heeft altijd centraal gestaan. In 2024 ben ik gestopt met werken; na 45 jaar vond ik het ook gewoon mooi geweest.
Rond de tijd dat ik stopte met werken hebben mijn vrouw en ik ons huis verkocht. We zochten eerst in Apeldoorn, omdat ik daar altijd gewerkt heb en waar we onder andere ook gewoond hebben, maar dat lukte niet. Na veel bezichtigingen kwamen we uiteindelijk in Gorssel terecht. We waren meteen onder de indruk van het huis, al waren er veel andere gegadigden. Tot onze verrassing kregen we een week later het bericht dat het huis van ons was. Inmiddels wonen we hier anderhalf jaar en dat bevalt ons heel goed.
Hoe ziet je leven eruit na je pensionering
Richard vertelt dat hij graag iets omhanden wilde hebben. Stilzitten is niets voor hem. Hij zag een oproep van de hockeyvereniging van Gorssel en Epse voor medewerker veldonderhoud en heeft daarop gereageerd. Hij doet dit op vrijdagochtend. Het fijne is dat je buiten bezig bent en tegelijk veel contact hebt met mensen.
En zaterdags vind je Richard bij de voetbal in Gorssel om te kijken en om mensen te ontmoeten. Op de donderdagmiddag is Richard met de andere mannen in Joppe op het kerkhof of in de pastorietuin aan het werk.
Waar komt de belangstelling voor begraafplaatsen vandaag
Afscheid en begraafplaatsen zijn voor Richard geen onbekend gebied.
“Zijn opa, de vader van zijn vader was vroeger wat men toen een aanspreker noemde. In feite was hij uitvaartleider voor de rooms‑katholieke gemeenschap in Zwolle.” En de RK.-begraafplaats ligt aan de Bisschop Willebrandlaan 62, 8021 GA Zwolle.
In die tijd waren er meerdere katholieke kerken in de stad en er was vrijwel elke week een begrafenis.
Ik heb al langer interesse in begraafplaatsen. Niet op een zware manier, maar vanwege de rust, de omgeving en het moment van bezinning dat je daar kunt ervaren. Ook op vakantie bezochten we wel eens een begraafplaats, gewoon om even stil te staan. Alleen als klein kind vond ik het angstig, maar dat is voorbij.
Na zijn pensionering kwam Richard terecht op de website online-begraafplaatsen.nl, een landelijke site waarop begraafplaatsen worden vastgelegd. Daar zochten ze mensen die begraafplaatsen wilden fotograferen en registreren. Zo is Richard begonnen met de algemene begraafplaats in Gorssel, omdat die nog niet in kaart was gebracht. Alle graven zijn gefotografeerd en ingevoerd. Dat beviel zo goed dat daarna ook de begraafplaatsen in Zutphen en Warnsveld zijn vastgelegd. In totaal ging het om ongeveer 5.500 graven.
“Vorig jaar zag ik een oproep voor een beheerder van de begraafplaats hier. Dat voelde als iets wat goed bij mij past. Je bent er niet alleen praktisch bezig, maar je hebt ook veel contact met mensen. Dat vind ik belangrijk. Inmiddels werk ik samen met de groenploeg en dat klikt goed. Ik ben een sociaal mens en ik ben graag onder de mensen. Dat is waarschijnlijk ook de reden dat ik zo lang in de zorg heb gewerkt. Contact maken, luisteren en aanwezig zijn bij mensen, dat past bij mij. Dat probeer ik hier ook te doen.”
Wat is je kerkelijke achtergrond
“Ik ben geboren en getogen in Nunspeet, een overwegend protestant christelijke omgeving. Mijn ouders kwamen beide uit Zwolle. De katholieke gemeenschap in Nunspeet was destijds heel hecht. Er was veel meer dan alleen de kerk: school, toneelvereniging, carnaval. Je leefde echt met elkaar. Dat katholieke leven was intens, gaf warmte en ook verbondenheid. Dat heeft mij gevormd. In mijn jeugd was ik actief als misdienaar en heb ik mensen ontmoet die mij gevormd hebben. Met sommigen had ik een goede band. Rond mijn achttiende werd dat minder, vooral door werk en andere interesses, maar het geloof is nooit verdwenen.
De betrokkenheid bij kerk en parochie uit zich niet alleen in geloven, maar ook in doen. In Apeldoorn heb ik jarenlang actief bijgedragen aan het kerkelijk leven, onder andere binnen financiën en beheer. Dat betekende verantwoordelijkheid dragen voor gebouwen, onderhoud, renovaties en ook het kerkhof. Grote klussen, zoals het schilderen van de kerk en andere bouwkundige werkzaamheden, werden samen met anderen opgepakt. Die combinatie van samen werken, verantwoordelijkheid nemen en verbondenheid ervaren, wordt als waardevol benoemd. Daarnaast zong mijn vrouw Joke in het koor.
Door veranderingen binnen de kerk, zoals het sluiten van kerken, is ook teleurstelling ervaren. Toch is de betrokkenheid nooit helemaal verdwenen, al heeft die soms een andere vorm gekregen.
Wat betekent geloof NU voor jou
Er is waardering voor de rijkdom van tradities – zoals Latijnse muziek, wierook en symboliek – maar ook voor een meer sobere en eigentijdse benadering van het geloof. Een pastoor die bewust koos voor eenvoud en die nieuwe vormen van kerk-zijn introduceerde, wordt genoemd als iemand die daarin inspirerend is geweest.
Bij het krijgen van kinderen is heel bewust gekozen voor katholiek onderwijs, als een gebaar en vanuit de overtuiging dat waarden en geloofsoverdracht belangrijk zijn.
Voor mij betekent geloof vooral dat er meer is tussen hemel en aarde. Ik bid dagelijks, maar niet altijd in vaste vormen of op vaste momenten. Vaak is het een moment van stilte en bezinning: even stilstaan bij de dag, bij wat geweest is en wat komt. Dat geeft rust en houvast. Daarnaast hoop ik ook dat ik ooit velen weer terug mag zien, zoals mijn ouders, vrienden, familie en mijn oude pastoor.
Waaruit haal jij je inspiratie bij tegenslag
Inspiratie haalt Richard uit woorden en mensen. Gedichten van Toon Hermans en Tanja Helderman bijvoorbeeld, waarin gevoel en eenvoud samenkomen. Zinnen die blijven hangen omdat ze iets raken wat moeilijk onder woorden te brengen is. Maar een stopzinnetje waaruit vertrouwen spreekt, blijft terugkomen en is ‘Het komt goed!’
Hij beschrijft zichzelf niet als iemand die altijd positief is. “Ik kan ook geconfronteerd worden met tegenslag. En die tegenslag heeft ons gezin diep geraakt.” Zijn zoon Martijn werd 34 jaar geleden geboren met een verstandelijke én lichamelijke beperking. De eerste maanden bracht hij grotendeels door in het ziekenhuis, met sondevoeding, meerdere hartoperaties en veel onzekerheid. “Dat zet je leven volledig op z’n kop.”
Opmerkelijk is dat hij zelf in de zorg werkt, met mensen met een beperking. “En dan krijg je zelf een kind met een beperking. Dat is iets waarop je je niet kunt voorbereiden.” Toch spreekt hij met warmte over zijn zoon. “Hij is verbaal sterk, bijdehand, heeft humor en leeft zijn eigen leven.”
Zijn zoon woont begeleid, maar komt regelmatig thuis. “Als hij in het weekend thuiskomt, valt alles even weg. Dan is het gewoon goed. Dat hoor je ook van andere ouders en grootouders: op dat moment doet de rest er niet toe.”
Het gezin is gevormd door deze ervaring. Ook hun dochter Marlous, die volgens hem “op haar eigen manier heeft geleden, maar ook gegroeid is.” Verdriet en dankbaarheid bestaan naast elkaar. “Er zijn tranen gevloeid, zeker. Maar het heeft ons ook veel gebracht.”
‘Geloven, hopen en vertrouwen’ zijn geen vanzelfsprekende woorden voor hem. “Soms is hopen al moeilijk genoeg.” Toch is er altijd iets dat blijft. “Eén ding weet ik zeker: we hebben het overleefd.”
Betekenis van de begraafplaats
De begraafplaats is meer dan een werkterrein. Het is een plek van rust, bezinning en ontmoeting. Niet alleen een plek waar overledenen worden herdacht, maar ook waar nabestaanden tot rust kunnen komen, herinneringen ophalen en even stil kunnen zijn.
Hoewel het werk vaak technisch en praktisch is, zit er ook iets wat aantrekt en raakt. Er is respect voor de plek en voor wat deze voor mensen betekent. Het heeft niets mystieks of zwaars, maar juist iets eervols en vanzelfsprekends: zorgen voor een plek die belangrijk is voor anderen.
“Zo stond ik bij het fotograferen van de graven bijvoorbeeld bij een graf en besefte: dit was ooit een directeur die ik kende, of iemand uit mijn werkverleden. Dan sta je toch even stil. Niet emotioneel, maar met respect.”
Zijn kijk op begraven is in de loop van de jaren veranderd. “Vroeger had ik altijd zoiets van: cremeren, dat past wel bij mij. Maar hoe ouder ik word, hoe meer ik het idee van ‘terug naar de aarde’ mooi vind.” Daar sluit ook zijn belangstelling voor natuurbegraafplaatsen op aan. “Eigenlijk zijn we hier al een beetje een natuurbegraafplaats, zonder dat mensen het zo noemen. Mensen willen rust, natuur, een plek waar je gewoon kunt zijn.” Hij waardeert de eenvoud daarvan. “Geen gekkigheid, geen overdreven stenen of paden. Gewoon terug naar de basis.”
Maar wat hem vanaf het begin raakt, is de omgeving van Joppe. “De ligging is bijzonder. De kerk in het groen, bijna in het bos. Dat het zo mag blijven.”
Kerk, veranderingen en veerkracht
Wanneer het gesprek over de kerk gaat, benoemt Richard ook de veranderingen van de afgelopen jaren. “Besluiten om diensten te stoppen of kerken te sluiten worden vaak ingegeven door omstandigheden: financiën, bezetting, corona.”
Toch kan dat soms wringen. “Tegen gelovigen zeggen: zet thuis de televisie maar aan, dat voelt niet altijd goed.” Hij noemt zijn ervaringen rond het Gelre Ziekenhuis, waar kerkdiensten en uitzendingen werden stopgezet, als voorbeeld. “Je begrijpt de rationele kant, maar het doet ook iets met mensen. Je haalt iets weg, zoals het samen vieren in het ziekenhuis.’
Ondanks alles is er veerkracht. “Anders was ik hier niet begonnen. Ik heb niets afgezworen, maar ik sta er wel losser in. Misschien soepeler. Geloof is voor mij een zoektocht. Die houdt nooit op.”
Stilte
Richard vertelt over stilte en gehoorverlies. “Stilte kent verschillende vormen. Er is stilte doordat er geen geluid is, maar er is ook innerlijke stilte.” Voor hem is gehoorverlies iets wat hij meedraagt. “Dat is pijnlijk geweest. Het maakt je soms onzeker. Je mist gesprekken, nuances.” Tegelijk brengt het ook iets. “Stilte kan rust geven. Als je haar accepteert, kan het zelfs een geschenk zijn.”
Tot slot
In zijn rol als kerkhofbeheerder brengt Richard al zijn ervaringen samen: zijn werkverleden, zijn geloofsbeleving, zijn nuchterheid, zijn humor én zijn gevoel voor betekenis.
“Het is geen zwaar werk, maar wel werk met inhoud. En dat past bij mij.”
Contactgegevens Richard ten Berge, Kerkhofbeheerder Joppe
Heeft u vragen over de begraafplaats dan kunt u mailen naar:
[email protected]
Geef een reactie